Ontdek de open trainingen van de Hera Academie

Als schaamte het gesprek in de weg staat

‘Je kunt altijd bij me terecht.’ Maar durven medewerkers dat ook? 

Door Harald Bok, trainer bij Hera

Jaren geleden schreef ik voor het vakblad Credit Manager een artikel over schulden en schaamte. Daarbij liet ik me inspireren door het werk van Brené Brown, die een belangrijk onderscheid maakt tussen schuldgevoel en schaamte. 

Schuldgevoel gaat over wat je hebt gedaan: Ik heb iets verkeerd gedaan. 

Schaamte gaat een stap verder: Er is iets mis met mij. 

Dat verschil is wezenlijk. Waar schuldgevoel aanleiding kan zijn om iets te herstellen, kan schaamte er juist voor zorgen dat we ons terugtrekken, problemen verbergen en geen hulp durven vragen. 

Het onderwerp is nog altijd actueel. Maar hoe langer ik me bezighoud met duurzame inzetbaarheid, hoe meer ik zie dat dit mechanisme veel verder reikt dan financiële problemen. 

Denk aan medewerkers die worstelen met een scheiding, mantelzorg, gezondheidsproblemen of psychische overbelasting. 

Of aan iemand die merkt dat het vuurtje voor het werk langzaam dooft. 

Ook dan kan schaamte een rol spelen. 

Ik zou dit toch moeten kunnen? 
Wat zullen mijn collega's denken? 
Straks vinden ze me niet meer geschikt voor mijn werk. 

En dus houden mensen hun mond. Ze werken harder, doen alsof er niets aan de hand is of trekken zich terug. 

Met alle mogelijke gevolgen voor hun gezondheid, werkplezier en inzetbaarheid. 

Wat betekent dit voor organisaties? 

We kunnen als leidinggevende wel zeggen: ‘Mijn deur staat altijd open. Je kunt altijd bij me terecht.’ 

Maar dat betekent nog niet dat iemand ook daadwerkelijk binnenstapt. 

Zeker niet wanneer schaamte een rol speelt. 

Daarvoor is meer nodig dan een uitnodiging. Er is een cultuur van vertrouwen nodig. Een omgeving waarin mensen zich veilig genoeg voelen om ook te laten zien wat niet goed gaat, zonder bang te hoeven zijn voor een negatief oordeel. 

En misschien moeten we daarvoor niet beginnen met het bespreken van de problemen zelf, maar met het bespreekbaar maken van schaamte. 

Met de erkenning dat we allemaal weleens tekortschieten, onzeker zijn of moeite hebben om aan verwachtingen te voldoen. Die van anderen, maar zeker ook die van onszelf. 

Want wat gebeurt er als we dat gesprek niet voeren? 

Dan blijven problemen mogelijk langer verborgen. Wordt hulp later gezocht. En kunnen mensen steeds verder verwijderd raken van wat ze nodig hebben om gezond, met plezier en betekenisvol te blijven werken. 

En daar ligt wat mij betreft ook een belangrijke kans. 

Want als we in organisaties leren om zonder schaamte over onze kwetsbaarheid te spreken, wordt het wellicht ook gemakkelijker om een ander gesprek te voeren: 

Hoe staat het eigenlijk met jouw werkvuurtje?

Brandt het nog volop? Staat het op een laag pitje? Of ben je vooral bezig het brandend te houden? 

Dat gesprek raakt rechtstreeks aan duurzame inzetbaarheid. 

Misschien begint duurzame inzetbaarheid dus niet bij de vraag wat medewerkers nodig hebben om langer door te werken, maar bij de vraag: 

Durven we met elkaar te bespreken wat er werkelijk speelt? 

Lees ook het Werkvuur-verhaal van Miranda.